Bacak Eğriliği Ameliyatında Kişiye Özel 3D Kesi Rehberi: Küçük Bir Hastanın Hikâyesi
Updated: Oct 13

Bacağında eğrilik olan birçok kişi aynı soruları sorar: Bu eğrilik kendiliğinden düzelir mi? Ameliyat gerekir mi? Ameliyat olursam bacağım gerçekten düz olur mu?
Bu yazıda bu soruları bir hastamızın hikâyesi üzerinden cevaplamak istiyoruz. Hikâye, bilgisayarda planlanan bir ameliyatın, 3D yazıcıyla üretilen kişiye özel bir kesi rehberi sayesinde ameliyathanede nasıl uygulandığını anlatıyor.
Bu yazı kimler için? Bacağında X veya O şeklinde eğrilik (halk arasında "çarpık bacak") olanlar, çocuğunun bacaklarında eğrilik fark eden anne-babalar, bir kaza ya da kırıktan sonra bacağı eğri kalanlar ve kendisine "osteotomi" önerilip bunun ne olduğunu merak edenler için.
Bacak eğriliği nedir? X bacak ve O bacak
Ayakta dururken vücut ağırlığı, kalça ekleminin merkezinden ayak bileğinin ortasına uzanan hayali bir çizgi boyunca yere iletilir. Bu çizgiye yük ekseni (mekanik eksen) denir. Düz bir bacakta bu çizgi dizin ortasından geçer.
X bacak (genu valgum): Dizler birbirine değerken ayak bilekleri ayrık kalır. Yük dizin dış tarafına kayar.
O bacak (genu varum): Ayak bilekleri birleşirken dizlerin arasında açıklık kalır. Yük dizin iç tarafına kayar.

Küçük çocuklarda önce O, sonra X bacak görünümü normal gelişimin bir parçası olabilir ve çoğu zaman yaşla birlikte düzelir. Ancak eğrilik tek taraflıysa, giderek artıyorsa, 7–8 yaşından sonra da devam ediyorsa ya da bir kırık, enfeksiyon veya büyüme plağı yaralanmasından sonra ortaya çıktıysa mutlaka bir ortopedi uzmanına gösterilmelidir. Yetişkinlerde ise yıllarca dizin bir tarafına fazla yük binmesi, o taraftaki kıkırdağın erken aşınmasına (kireçlenme) yol açabilir.
Hikâyemiz: Bir kazanın yıllar sonra ortaya çıkan izi
Hastamız 9 yaşında bir erkek çocuk. Dört yıl önce geçirdiği ağır bir ezilme yaralanmasında sağ uyluğunun derisi ciddi şekilde hasar görmüş ve deri nakilleriyle (greft) tedavi edilmiş. O dönemde en göze çarpan sorun deri olduğu için, uyluk kemiğinin diz tarafındaki büyüme plağında oluşan kırık fark edilmemiş ve tedavi edilmemiş.
Büyüme plağı, çocuklarda kemiğin boyca uzamasını sağlayan kıkırdak bölgedir. Bu bölgenin bir tarafı hasar görürse o taraf büyümeyi durdurur, diğer taraf ise büyümeye devam eder. Sonuç olarak kemik yıllar içinde giderek yana doğru eğilir. Hastamızda da tam olarak bu oldu: Büyüme plağının dış tarafı kapandı, iç tarafı büyümeye devam etti ve sağ bacakta yaklaşık 30 derecelik bir X bacak gelişti.
Bize ulaştığında tablo şöyleydi:
Sağ dizde 30° içe basma (X bacak). Eğriliğin tepe noktası diz ekleminin yaklaşık 1 cm üzerindeydi.
Dizin iç tarafındaki bağ (iç yan bağ) gevşemişti.
Ayak bileğinde, parmak ucuna basmaya yol açan bir gerginlik (pes ekin) vardı.
Dizini ancak 90 dereceye kadar bükebiliyordu.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Çözüm: Osteotomi, yani kemiği planlı olarak düzeltmek
Büyüme plağı hasarına bağlı bu büyüklükte bir eğrilik kendi kendine düzelmez; çocuk büyüdükçe artma eğilimindedir. Tedavisi, kemiğin eğriliğin en belirgin olduğu yerden kontrollü şekilde kesilip doğru açıya getirilmesidir. Bu ameliyata osteotomi denir.
Hastamızda kapalı kama osteotomisi planladık. Uyluk kemiğinin iç tarafından, tabanı içte olan ince bir kama şeklinde kemik parçası çıkarılır ve aradaki boşluk kapatılır. Kemik, bir kapı menteşesi gibi dönerek düzelir.
Burada başarının anahtarı hassasiyettir. Kama birkaç derece eksik çıkarılırsa eğrilik kalır, fazla çıkarılırsa bacak bu kez ters yöne eğilir. Geleneksel yöntemde cerrah bu açıyı ameliyat sırasında röntgen kontrolü ve deneyimiyle ayarlar. Yara izli, deri nakli yapılmış ya da anatomisi değişmiş bacaklarda bu iş daha da zorlaşabilir.
Kesi rehberi (cutting guide) nedir?
Kişiye özel kesi rehberi, hastanın kendi kemiğinin bilgisayarlı tomografi (BT) görüntülerinden tasarlanan ve 3D yazıcıyla üretilen küçük bir cerrahi alettir. Kemiğin üzerine yalnızca tek bir doğru pozisyonda, bir yapboz parçası gibi oturur. Üzerindeki dar yarıklar, cerrahi testerenin hangi noktadan, hangi açıyla gireceğini belirler.
Kısaca: Ameliyat önce bilgisayarda yapılır; kesi rehberi bu planı ameliyathaneye taşıyan bir şablondur.
Ameliyattan önce: Planlama ve prova
Hastamız için izlediğimiz adımlar şunlardı:
Bilgisayarlı tomografi: Uyluk kemiği ve diz bölgesi ince kesitlerle görüntülendi.
3D model: Bu görüntülerden kemiğin dijital modeli oluşturuldu.
Eğriliğin merkezinin bulunması: Eğriliğin tepe noktası (CORA) diz ekleminin yaklaşık 1 cm üzerinde belirlendi ve kesiler bu noktaya göre planlandı.
Rehberin tasarımı: Rehberin gövdesi, kemiğin kendi yüzeyinden türetilerek kemiği 5 mm kalınlıkta saracak şekilde tasarlandı. Üzerine, aralarında 30° açı bulunan iki kesi yuvası (2,5 mm genişliğinde testere yarıkları) yerleştirildi.
Prova ameliyatı: Kemik modeli ve rehber önce PLA plastikten basıldı. Ameliyatta kullanılacak gerçek testereyle model üzerinde kesi yapıldı; rehberin oturuşu, açılar ve çıkan kama kontrol edildi.
Son üretim: Prova sorunsuz olunca nihai rehber biyouyumlu (vücutla uyumlu) reçineden basıldı ve sterilize edildi.

Bu prova, ameliyat sırasında karşılaşılabilecek sürprizleri önceden görmemizi sağlar. Hasta henüz ameliyathaneye girmeden, kesinin nereden geçeceğini ve sonucun nasıl olacağını elimizde tutarak görürüz.
Ameliyat günü
Uyluğun ön-iç tarafından yapılan bir kesiyle kemiğe ulaşıldı. Rehber kemiğin üzerine oturtulup geçici tellerle sabitlendi. Testere rehberdeki iki yarıktan geçirildi ve planlanan 30 derecelik kama çıkarıldı. Rehberin yerleştirilmesinden kamanın çıkarılmasına kadar geçen süre 30 dakikanın altındaydı.

Kama çıkarıldıktan sonra aradaki boşluk kapatıldı ve kemik düzeltilmiş pozisyonda, uyluk kemiğinin iç yüzüne uyan anatomik bir plak ve ek bir vida ile sabitlendi. Aynı seansta:
Büyüme plağının bir tarafı zaten kapanmış olduğundan, kalan kısmın düzensiz büyüyüp eğriliği yeniden oluşturmaması için bu bölgedeki büyüme plağı kontrollü şekilde kapatıldı.
Gevşemiş olan iç yan bağ sıkılaştırıldı.
Ayak bileğindeki gerginlik için ayrı ve küçük bir ikinci işlem planlandı: Ameliyattan 6 hafta sonra baldır kasının (gastroknemius) kirişi uzatılarak ayak bileği serbestleştirildi.
Sonuç: Düzelen bacak ve normale dönen yürüyüş
Planlanan 30° düzeltme ameliyatta elde edildi.
Yara sorunu ya da enfeksiyon gelişmedi. Deri nakli yapılmış hassas bir bölgede bu önemliydi.
Diz hareketlerine 1. ayda başlandı.
2. ayda bacağına yük vererek yürümeye başladı.
Takiplerde yürüyüşü normale döndü.
Büyüme çağındaki çocuklarda bu tür ameliyatlardan sonra takip, büyüme bitene kadar sürer; bacak ekseni ve bacak boyları düzenli olarak kontrol edilir.
Kesi rehberi ne sağlar, sınırları nelerdir?
Kişiye özel kesi rehberiyle amaçlanan:
Bilgisayarda planlanan açının ameliyatta öngörülebilir şekilde uygulanması
Ameliyat sırasında ölçme ve ayarlama için harcanan sürenin kısalması
Prova sayesinde olası zorlukların ameliyattan önce görülmesi
Birden fazla düzlemde (yana, öne-arkaya, dönme) eğriliklerin daha anlaşılır hale gelmesi
Hastanın ve ailesinin, 3D model üzerinde ameliyatı önceden görerek süreci daha iyi anlaması
Bununla birlikte kesi rehberi her eğrilik için şart değildir. Basit, tek düzlemli eğrilikler geleneksel yöntemlerle de başarıyla düzeltilebilir. Ayrıca:
Planlama için bilgisayarlı tomografi çekilmesi gerekir.
Tasarım, üretim ve sterilizasyon birkaç gün sürer. Bu yüzden acil ameliyatlardan çok planlı ameliyatlar için uygundur.
Rehber bir araçtır; doğru endikasyonun, iyi bir planlamanın ve cerrahi deneyimin yerini tutmaz.
Kesi rehberinin özellikle işe yarayabileceği durumlar:
Kırık veya büyüme plağı yaralanmasından sonra gelişen eğrilikler
Birden fazla düzlemde eğrilikler
Yara izi, deri nakli ya da önceki ameliyatlar nedeniyle anatomisi değişmiş bacaklar
Diz çevresi osteotomileri gibi açının hassas ayarlanması gereken ameliyatlar
Bacağınızda eğrilik varsa ne yapmalısınız?
Aşağıdakilerden biri sizde ya da çocuğunuzda varsa bir ortopedi uzmanına görünmenizi öneririz:
Ayakta dururken dizleriniz birbirine değiyor ama ayak bilekleriniz ayrık kalıyorsa (veya tam tersi)
Eğrilik tek bacakta ise ya da iki bacak arasında belirgin fark varsa
Çocuğunuzdaki eğrilik 7–8 yaşından sonra da devam ediyor ya da artıyorsa
Bir kırık, kaza, enfeksiyon veya ameliyattan sonra bacakta şekil bozukluğu geliştiyse
Dizinizin bir tarafında süregelen ağrı varsa ya da ayakkabılarınızın tabanı tek taraftan aşınıyorsa
Bacak boylarınız arasında fark olduğunu düşünüyorsanız
İlk değerlendirmede genellikle ayakta, kalçadan ayak bileğine kadar tüm bacağı gösteren özel bir röntgen (ortoröntgenogram ya da uzun bacak grafisi) istenir. Bu film, eğriliğin nerede ve kaç derece olduğunu ölçmemizi sağlar. Ameliyat planlanırsa tomografi eklenebilir.
Çocuklarda büyüme plakları açıkken bazı eğrilikler, büyük bir ameliyat yerine yönlendirilmiş büyüme denen daha küçük girişimlerle düzeltilebilir. Bu nedenle erken başvurmak, tedavi seçeneklerini artırır.
Randevu
Bacağınızda ya da çocuğunuzun bacağında eğrilik varsa, Medistate Çekmeköy Hastanesi'nde muayene için online randevu alabilirsiniz.
Hastaya özel 3D baskı çalışmalarımızla ilgili diğer sayfalar: 3D baskı alçı ve ateller · skolyoz ve 3D baskı korse
Not: Bu yazıdaki vaka, hastamızın ailesinin yazılı onayıyla ve kimliğini belirleyebilecek bilgiler çıkarılarak paylaşılmıştır. Vaka, bilimsel bir poster olarak da hazırlanmıştır.
Çıkar beyanı: Bu vakada kullanılan kişiye özel kesi rehberi, yazarın kurucusu olduğu SPINEAST ekibi tarafından tasarlanıp üretilmiştir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya tedavinin yerine geçmez. Her hastanın durumu farklıdır; tedavi seçenekleri ve sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Yazar ve editör: Op. Dr. Turan Najafov, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı · İletişim: info@spineast.com · Son güncelleme: Ekim 2026




Comments